Waloryzacja składek powiększa dziurę w FUS

Zasady waloryzacji składek zapisanych na kontach w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych są jedną z przyczyn narastającego deficytu w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Co więcej waloryzacja kwartalna składek dla osób kończących karierę zawodową w ciągu roku może podnieść świadczenie o kilka punktów procentowych.

Publikacja: 30.09.2013 22:05

Waloryzacja składek powiększa dziurę w FUS

Foto: Fotorzepa, Mateusz Pawlak matp Mateusz Pawlak Mateusz Pawlak

Na zbyt hojne zasady waloryzowania składek zapisanych na dwóch kontach 9 indywidualnym i subkoncie) zwracają ostatnio uwagę ekonomiści skupieni w Komitecie Obrony Bezpieczeństwa Emerytalnego. Przedstawili je w swoim Kontrraporcie Obywatelskim wobec rządowego Przeglądu Emerytalnego.

Przypomnieli, że pierwotne zasady trzymania w ryzach finansowych waloryzacji składek zostały zmienione w 204 roku nowelizacją ustawy o emeryturach i rentach z FUS.  - Do tego czasu nie waloryzowano składek, ale obowiązywała reguła, która dosyć skutecznie zapobiegała zbyt swobodnemu dryfowaniu przyszłych zobowiązań ZUS i rozdawaniu nieuzasadnionych obietnic. – tłumaczy Maciej Bitner. I przypomina, iż waloryzacja składek zależała w 25 proc. od stopy inflacji oraz w 75 proc. od nominalnej zmiany sumy zbieranych przez ZUS składek emerytalnych. (a więc od jej wzrostu lub spadku). Jeśli inflacja osiągnęłaby 2 proc., a suma składek spadłaby o 1proc., to waloryzacja byłaby ujemna, czyli mimo inflacji spowodowałaby nominalny ubytek w zapisach na koncie w ZUS.

Zaś nowelizacja ustawy o emeryturach i rentach z FUS z 2004 roku zmieniła formułę waloryzacji składek. - Pierwsza zmiana polegała na zastąpieniu kombinacji 25 proc. wskaźnika inflacji i 75 proc. wskaźnika wzrostu nominalnej sumy składek przez drugi z tych wskaźników z wagą 100 proc.. Ważniejsze są jednak dwie inne zmiany, zrywające w pierwszym filarze bezpośredni związek między makroekonomicznymi strumieniami wpłat i wypłat. Zapisano, iż w wyniku waloryzacji stan konta nie może ulec obniżeniu oraz wskaźnik waloryzacji składek nie może być niższy niż wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych.

- Ten pozornie niewielki szczegół może mieć poważne konsekwencje dla przyszłych podatników. W horyzoncie 40-50 lat różnice w skumulowanej skali waloryzacji stanu kont mogą wynosić 10 pkt proc. Dotychczasowa (1999-2012) indeksacja stanu kont w ZUS była średniorocznie o ok. 0,8 pkt proc. wyższa od rentowności obligacji skarbowych. Oznacza to, że zobowiązania emerytalne w ZUS tworzą większą presję na wzrost wydatków publicznych niż koszty obsługi długu rynkowego. A to oznacza, że w systemie emerytalnym są składane obietnice bez pokrycia i iż po demontażu II filara nasze emerytury będą w jeszcze większym stopniu niż dotychczas zależne od polityków, a nie od siły i możliwości gospodarki. – tłumaczy Wiktor Wojciechowski, główny ekonomista Invest Banku SA.

Ekonomiści skupieni w KOBE zwracają uwagę na, jak to nazywają  „szampańskie" waloryzacje składek z lat 2007-2009, które zwiększyły zobowiązania ZUS o 40,7 proc., podczas gdy wzrost funduszu płac w tym czasie wyniósł 35 proc., zaś wzrost nominalnego PKB - 26,7 proc.

Ekonomiści zwracają uwagę jeszcze na dwie reguły zakłócające równowagę finansową FUS.

Pierwszy to tak zwana indeksacja kwartalna dla osób, które przechodzą na emeryturze w trakcie roku kalendarzowego.  - Indeksacja kwartalna oferuje szybszy przyrost stanu kont, niż indeksacja z zastosowaniem wskaźników dla całego roku. Ubezpieczeni z identycznym stanem kont są nierówno traktowani, ponieważ otrzymują różne indeksacje w zależności od miesiąca ich przejścia na emeryturę. Ta różnica może wynosić nawet kilkunastu procent. To znacząco wpływa na wysokość wyliczanych emerytur, gdyż nawet niewiele wyższy wskaźnik indeksacji jest przemnażany przez wysoki stan konta. – tłumaczy Wiktor Wojciechowski.

Druga kwestia to waloryzacja zobowiązań na subkontach ZUS. - Powiązanie waloryzacji z samym nominalnym wzrostem PKB stwarza tylko iluzoryczną więź między przyszłymi wypłatami z tych kont a dopływem składek do ZUS. – uważa Maciej Bitner.

W Kontraporcie Obywatelskim ekonomiści napisali „Epatowanie 8,5 proc. stopą zwrotu z subkont ZUS jest intelektualnym nadużyciem także z tego powodu, że policzono ją za okres 2000–2012, a więc uwzględniono 11 lat, gdy subkonto nie istniało. Przez następnych kilka lat waloryzacje zobowiązań na subkontach nie mają dużego znaczenia, gdyż dzisiaj dotyczą zaledwie 30 mld zł, podczas gdy zobowiązania na kontach podstawowych opiewają już na 2,2 bln zł. Tym niemniej może dziwić, dlaczego państwo nierówno wynagradza wpłacane do ZUS składki — daje dużo tam, gdzie zapisy są małe, a mało tam, gdzie zapisy są duże. Przecież obydwa konta nie mają własnych przychodów i stoi za nimi ten sam makroekonomiczny mechanizm międzypokoleniowych transferów składek. Propagandowy charakter waloryzacji zapisów na subkoncie nie budzi naszych wątpliwości. Jest to najwyraźniej przejściowe rozwiązanie, które ma spełnić rolę przynęty, zachęcającej ubezpieczonych do dobrowolnego przeniesienia swych zasobów z OFE do ZUS."

ZUS

Na zbyt hojne zasady waloryzowania składek zapisanych na dwóch kontach 9 indywidualnym i subkoncie) zwracają ostatnio uwagę ekonomiści skupieni w Komitecie Obrony Bezpieczeństwa Emerytalnego. Przedstawili je w swoim Kontrraporcie Obywatelskim wobec rządowego Przeglądu Emerytalnego.

Przypomnieli, że pierwotne zasady trzymania w ryzach finansowych waloryzacji składek zostały zmienione w 204 roku nowelizacją ustawy o emeryturach i rentach z FUS.  - Do tego czasu nie waloryzowano składek, ale obowiązywała reguła, która dosyć skutecznie zapobiegała zbyt swobodnemu dryfowaniu przyszłych zobowiązań ZUS i rozdawaniu nieuzasadnionych obietnic. – tłumaczy Maciej Bitner. I przypomina, iż waloryzacja składek zależała w 25 proc. od stopy inflacji oraz w 75 proc. od nominalnej zmiany sumy zbieranych przez ZUS składek emerytalnych. (a więc od jej wzrostu lub spadku). Jeśli inflacja osiągnęłaby 2 proc., a suma składek spadłaby o 1proc., to waloryzacja byłaby ujemna, czyli mimo inflacji spowodowałaby nominalny ubytek w zapisach na koncie w ZUS.

Materiał Partnera
Zainwestuj w przyszłość – bez podatku
Materiał Partnera
Tak możesz zadbać o swoją przyszłość
Emerytura
Wypłata pieniędzy z PPK po 2 latach oszczędzania. Ile zwrotu dostaniemy
Emerytura
Autozapis PPK 2023. Rezygnacja to dobry pomysł? Eksperci odpowiadają
Materiał Promocyjny
Mazda CX-5 – wszystko, co dobre, ma swój koniec
Emerytura
Emeryci ograniczają wydatki. Mają jednak problemy z długami
Materiał Promocyjny
Branża bankowa gorszy okres ma za sobą