Konsekwencje starzenia się

Na całym świecie starzejące się społeczeństwa stają przed ryzykiem poważnych konsekwencji gospodarczych. Na szczęście wyzwania demograficzne są przewidywalne

Publikacja: 15.05.2012 18:49

Konsekwencje starzenia się

Foto: ROL

Do roku 2025 ludność wielu krajów Europy i byłego Związku Radzieckiego znajdzie się wśród najstarszych na świecie, co będzie stanowić zagrożenie dla niedawnych sukcesów gospodarczych tego regionu, o ile nie zostaną wystarczająco dobrze wdrożone reformy systemów emerytalnych i systemów opieki zdrowotnej i nie zostaną wprowadzone strategie, promujące wzrost wydajności pracy.

Na całym świecie starzejące się społeczeństwa stają przed ryzykiem poważnych konsekwencji gospodarczych. Nadal jednak Europa Wschodnia i kraje byłego Związku Radzieckiego, w sumie około 28 krajów obejmujących zakres od Słowenii po Tadżykistan, stają w obliczu połączonych wyzwań szybkiego starzenia się, relatywnie niezamożnych społeczeństw i niepełnego przejścia na gospodarkę rynkową. W przypadku tych krajów, problemy ulegają zaostrzeniu ze względu na konieczność równoczesnego przyspieszenia przekształceń gospodarczych i podjęcia długoterminowych reform mających na celu rozwiązanie kwestii skutków demograficznych.

Bogatsze, bardziej rozwinięte kraje, takie, jak Niemcy, Francja czy Szwecja, mają o wiele lepsze warunki do tego, by zmierzyć się z wyzwaniem wieku, niż starzejące się kraje Europy Wschodniej i byłego Związku Radzieckiego. Możliwość utraty w ciągu najbliższego dwudziestolecia około 20 proc. populacji przy dochodzie narodowym brutto per capita nieznacznie przekraczającym 1000 dolarów (jak np. w Armenii czy Gruzji) jest wyzwaniem bez precedensu. W wielu krajach, nawet tych, które przyłączyły się do Unii Europejskiej, szerszy rozwój instytucjonalny nadal jest zapóźniony. To właśnie interakcja trzech aspektów transformacji – demograficznej, gospodarczej i politycznej – sprawia, że ten region i wyzwania, przed jakimi stoi, są wyjątkowe.

Przewiduje się, że łączna liczba ludności w tym regionie w ciągu najbliższych 20 lat spadnie niemal o 24 miliony. W przypadku Polski koledzy szacują, że spadek liczby ludności wyniesie ok. 1,6 miliona osób, a więc 4 proc. Tak zmniejszone społeczeństwa będą również o wiele starsze. Do roku 2025, od 20 do 25 procent społeczeństw dziewięciu krajów Europy Wschodniej i byłego Związku Radzieckiego – od Armenii po Czechy – będą stanowiły osoby w wieku 65 lat lub więcej. W roku 2025, więcej niż jeden na pięciu Polaków będzie miał ponad 65 lat. Przeciętny Słoweniec będzie miał 47 lat – to jedna z najwyższych w świecie średnich.

Najtrudniejsze wyzwania wynikają z obaw, że starzejące się społeczeństwa będą wywierać nowy – być może niemożliwy do uniesienia – rodzaj presji na wydatki publiczne, w szczególności w zakresie emerytur i długoterminowej opieki medycznej dla osób starszych. Obawy te potwierdzają realne doświadczenia wielu byłych krajów komunistycznych, w których finansowanie tych systemów już jest nieadekwatne do potrzeb.

Dlatego jest niezwykle ważne, aby reformować systemy zabezpieczenia społecznego. Systemy emerytalne powinny umożliwiać późniejsze przechodzenie na emeryturę i zachęcać do niego. Powinny zwiększyć rolę filarów kapitałowych, które w ujęciu bieżącym nie wymagają finansowania emerytur ze składek pracującej ludności. Trzeba promować aktywizację zawodową, ale też rozwijać systemy pomocy społecznej, bo przy relatywnie niskim dochodzie na mieszkańca, nawet przyzwoite stopy zastąpienia nie pozwolą na wysokie emerytury w sensie absolutnym. Dlatego tak ważna i dobra jest zeszłotygodniowa decyzja Sejmu o podwyższeniu wieku emerytalnego.

Przedmiotem szczególnej troski; przy rosnącej liczbie niesamodzielnych starszych osób, muszą być koszty długookresowej opieki medycznej.  Instytucjonalizacja jest rozwiązaniem kosztownym i często nieefektywnym. Problem ten w znacznej mierze dotknie również Polskę, gdzie odsetek osób wymagających długotrwałej opieki medycznej zwiększy się do 2050 roku dwukrotnie i wyniesie ok. 4 proc. całej ludności. Odpowiedzią tu jest zaprogramowanie takich metod zapewnienia opieki, które będą znacznie tańsze od usług szpitalnych. Aby to osiągnąć, konieczne jest rozpoznanie i wspieranie opiekunów nieformalnych. Do opieki nad osobami starszymi należy włączyć świadczenia w postaci gotówki i usług, tak, aby zapewnić wystarczającą liczbę opiekunów.

Wyzwania demograficzne są bezlitosne. Na szczęście są one także przewidywalne.

 

 

Michał Rutkowski jest ekonomistą, dyrektorem w Banku Światowym odpowiedzialnym za Rosję. Wcześniej był m.in. dyrektorem ds. polityki społecznej w regionie Azji Południowej Banku Światowego odpowiadającym m.in. za wsparcie dla systemów edukacji, zdrowia i zabezpieczenia społecznego w Indiach, Pakistanie, Bangladeszu, Afganistanie, Sri Lance, Nepalu, Bhutanie i Malediwach.To najwyższy rangą polski urzędnik w centrali Banku Światowego w Waszyngtonie. Rutkowski jest współautorem koncepcji reformy emerytalnej przeprowadzonej w Polsce w 1999 r.

Do roku 2025 ludność wielu krajów Europy i byłego Związku Radzieckiego znajdzie się wśród najstarszych na świecie, co będzie stanowić zagrożenie dla niedawnych sukcesów gospodarczych tego regionu, o ile nie zostaną wystarczająco dobrze wdrożone reformy systemów emerytalnych i systemów opieki zdrowotnej i nie zostaną wprowadzone strategie, promujące wzrost wydajności pracy.

Na całym świecie starzejące się społeczeństwa stają przed ryzykiem poważnych konsekwencji gospodarczych. Nadal jednak Europa Wschodnia i kraje byłego Związku Radzieckiego, w sumie około 28 krajów obejmujących zakres od Słowenii po Tadżykistan, stają w obliczu połączonych wyzwań szybkiego starzenia się, relatywnie niezamożnych społeczeństw i niepełnego przejścia na gospodarkę rynkową. W przypadku tych krajów, problemy ulegają zaostrzeniu ze względu na konieczność równoczesnego przyspieszenia przekształceń gospodarczych i podjęcia długoterminowych reform mających na celu rozwiązanie kwestii skutków demograficznych.

Materiał Partnera
Zainwestuj w przyszłość – bez podatku
Materiał Partnera
Tak możesz zadbać o swoją przyszłość
Emerytura
Wypłata pieniędzy z PPK po 2 latach oszczędzania. Ile zwrotu dostaniemy
Emerytura
Autozapis PPK 2023. Rezygnacja to dobry pomysł? Eksperci odpowiadają
Emerytura
Emeryci ograniczają wydatki. Mają jednak problemy z długami
Materiał Promocyjny
CERT Orange Polska: internauci korzystają z naszej wiedzy